Chỉ số P/E: đo lường gì và dễ gây hiểu lầm ở đâu
Chỉ số P/E cho biết nhà đầu tư trả bao nhiêu cho mỗi đô la lợi nhuận của công ty. Đây là thước đo hữu ích — và cũng dễ gây hiểu lầm khi đọc một mình, thiếu tăng trưởng, ngành nghề, hay chất lượng lợi nhuận phía sau.
Bản dịch từ bài tiếng Anh. Nếu có khác biệt, bản tiếng Anh là bản chuẩn.
Chỉ số P/E thực sự đo lường gì
Chỉ số giá trên lợi nhuận, hay P/E, là một trong những con số được nhắc tới nhiều nhất trong đầu tư, và cũng là một trong những con số dễ bị hiểu sai nhất. Công thức rất đơn giản: lấy giá cổ phiếu chia cho lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS). Một cổ phiếu giao dịch ở 40 đô la với EPS 2 đô la có P/E là 20. Nói đơn giản, điều đó có nghĩa nhà đầu tư đang trả 20 đô la cho mỗi 1 đô la lợi nhuận mà công ty tạo ra trong một năm.
Hãy xem nó như bảng giá của lợi nhuận. Lấy một ví dụ giả định: hai công ty cùng kiếm 2 đô la trên mỗi cổ phiếu. Một công ty giao dịch ở 40 đô la, công ty còn lại ở 10 đô la. Công ty thứ nhất có P/E 20, công ty thứ hai có P/E 5. Thị trường sẵn sàng trả gấp bốn lần cho cùng một đô la lợi nhuận của công ty thứ nhất — đó là phát biểu về kỳ vọng, không phải về công ty nào tốt hơn.
Lật ngược tỷ số lại, bạn được lợi suất lợi nhuận: EPS chia cho giá cổ phiếu. P/E 20 tương đương lợi suất lợi nhuận 5% — một đô la lợi nhuận cho mỗi 20 đô la đầu tư. Đó là cùng một sự thật nhìn từ phía bên kia, và nó giúp việc so sánh với các tài sản khác, như trái phiếu, trở nên trực quan hơn.
Vì sao P/E thấp không tự động là rẻ
P/E thấp có cảm giác như món hời, nhưng thị trường hiếm khi định giá một cổ phiếu thấp mà không có lý do. Thường thì thị trường đang tính vào đó một điều gì: tăng trưởng chậm lại phía trước, mô hình kinh doanh rủi ro hơn, hay lợi nhuận có thể suy yếu. Ngược lại, P/E cao thường nghĩa là nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận tăng trưởng — họ trả cao hôm nay cho lợi nhuận mà họ tin sẽ đến vào ngày mai.
Lịch sử cho thấy biên độ có thể rộng tới mức nào. Investopedia ghi nhận P/E của S&P 500 đã dao động từ mức thấp khoảng 6 vào giữa năm 1949 tới mức cao 122 vào giữa năm 2009, ngay sau khủng hoảng tài chính, khi lợi nhuận sụt giảm và tỷ số tăng vọt dù giá cổ phiếu giảm. Một con số đơn lẻ chẳng có mấy ý nghĩa nếu thiếu bối cảnh lợi nhuận lúc đó đang diễn biến ra sao.
Các ngành cũng khác nhau. Các công ty công nghệ tăng trưởng nhanh thường mang P/E cao hơn ngân hàng hay tiện ích, vì thị trường kỳ vọng lợi nhuận của họ tăng nhanh hơn. So sánh P/E 30 của một công ty phần mềm với P/E 12 của một công ty tiện ích rồi kết luận công ty phần mềm đắt là bỏ qua điểm chính: chúng được định giá cho những tương lai khác nhau.
- Công thứcP/E = giá cổ phiếu ÷ lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu
- Ví dụ minh họaGiá 40 đô la ÷ EPS 2 đô la = P/E 20
- Ý nghĩaTrả 20 đô la cho mỗi 1 đô la lợi nhuận hàng năm
- Lợi suất lợi nhuận1 ÷ P/E — P/E 20 tương đương lợi suất 5%
- Lịch sử S&P 500P/E dao động từ khoảng 6 (1949) tới 122 (2009)
P/E trailing và P/E forward — và những gì có thể làm méo chữ E
Không phải mọi chỉ số P/E đều dùng cùng một lợi nhuận. P/E trailing lấy giá hiện tại chia cho EPS của 12 tháng qua — lợi nhuận thực, đã báo cáo. P/E forward lấy giá chia cho EPS dự báo, thường là của năm nay hoặc năm tới. P/E forward chỉ tốt bằng mức dự báo, mà ước tính của giới phân tích có thể sai.
Bản thân lợi nhuận cũng có thể bị làm đẹp. Mua lại cổ phiếu làm giảm số cổ phiếu lưu hành, qua đó nâng EPS một cách cơ học mà không cần thêm lợi nhuận. Một khoản lãi một lần — bán tài sản, lợi ích thuế — có thể thổi phồng lợi nhuận của một năm và làm P/E trông thấp hơn mức mà hoạt động kinh doanh thực chất xứng đáng. Các công ty chu kỳ là cái bẫy kinh điển: ở đỉnh chu kỳ bùng nổ, lợi nhuận của họ ở mức cao nhất và P/E trông thấp một cách đầy cám dỗ, ngay trước khi lợi nhuận rơi xuống.
Và một công ty đang thua lỗ thì không có P/E mang ý nghĩa gì — không thể chia cho lợi nhuận âm mà ra một con số hữu ích. Với những công ty như vậy, nhà đầu tư nhìn sang nơi khác: bội số doanh thu, dòng tiền, hay lộ trình tới lợi nhuận.
Cách dùng P/E mà không bị đánh lừa
Dùng đúng cách, P/E là công cụ so sánh, không phải phán quyết. So sánh một công ty với chính lịch sử của nó: P/E của nó đang cao hay thấp so với mức đã giao dịch trong 5 hay 10 năm qua? So sánh với các công ty cùng ngành, nơi mô hình kinh doanh và tốc độ tăng trưởng tương tự nhau. Và so sánh với tăng trưởng: chỉ số PEG lấy P/E chia cho tốc độ tăng trưởng lợi nhuận kỳ vọng, nên P/E 20 tăng trưởng 20% một năm trông khác hẳn P/E 20 chỉ tăng trưởng 2%.
Rồi kiểm tra những gì đứng sau chữ E. Tăng trưởng lợi nhuận có đi cùng dòng tiền không, hay lợi nhuận đến mà không có tiền mặt? Biên lợi nhuận có ổn định không? Công ty có đang mua lại cổ phiếu để nâng EPS trong khi hoạt động kinh doanh cốt lõi đứng yên không? Tỷ số không thể trả lời bất kỳ câu hỏi nào trong số đó — nó chỉ cho bạn biết nên nhìn vào đâu.
Cách đọc P/E trung thực nhất là xem nó như một câu hỏi, không phải câu trả lời: vì sao thị trường sẵn sàng trả chừng này cho một đô la lợi nhuận này? Nếu bạn không trả lời được, con số đơn lẻ chẳng nói lên điều gì. Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư.
