Rủi ro và biến động: cái giá của việc bỏ lỡ những ngày tốt nhất của thị trường

$10,000 vào S&P 500 từ 2005 đến 2024 thành 71,750 đô la. Bỏ lỡ 10 ngày tốt nhất, chỉ còn 32,871 đô la. 7 trong số 10 ngày tốt nhất đến trong vòng hai tuần sau 10 ngày tệ nhất.

Hình minh họa AI cho bài tin này: Rủi ro và biến động: cái giá của việc bỏ lỡ những ngày tốt nhất của thị trường
Hình minh họa do AI tạo, không phải ảnh thật.

Bản dịch từ bài tiếng Anh. Nếu có khác biệt, bản tiếng Anh là bản chuẩn.

Hai từ khác nhau cho hai thứ khác nhau

Hỏi một nhà đầu tư rủi ro nghĩa là gì, câu trả lời thường là một con số: giá đã giảm bao nhiêu, nhanh cỡ nào, danh mục đã dao động bao nhiêu trong một tuần. Con số đó không phải rủi ro. Đó là biến động. Rủi ro hỏi rằng tiền có quay lại hay không. Biến động đo mức giá dao động trong lúc câu hỏi đó vẫn còn bỏ ngỏ.

Sự phân biệt này đến từ một bài giải thích của Nasdaq, nay đã thành tài liệu tham khảo chuẩn. Rủi ro được định nghĩa là "khả năng mất mát hoặc tổn thương", và nó tập trung vào kết quả: khoản đầu tư có mất tiền vĩnh viễn hay không. Biến động được định nghĩa là "xu hướng thay đổi nhanh chóng và khó lường", và nó hoàn toàn không tập trung vào kết quả. Thước đo phổ biến nhất của biến động là độ lệch chuẩn, lấy mức dao động so với giá trung bình và chuẩn hóa thành các đơn vị có thể so sánh. Như bài viết nói, "Biến động chỉ là nhiễu, còn rủi ro mới là thứ đáng chú ý."

Nassim Taleb, tác giả của Thiên nga đen và Antifragile, đã cảnh báo về chính sự nhầm lẫn này: "Đừng bao giờ nghĩ thiếu biến động là ổn định; đừng bao giờ nhầm lẫn thiếu biến động với sự ổn định." Một thị trường yên ắng có thể che giấu rủi ro thật, và một thị trường dữ dội có thể chẳng rủi ro chút nào. Sự nhầm lẫn này cũng mang tính cảm xúc: một cú rơi mạnh tạo cảm giác như rủi ro, trong khi một cú tăng mạnh hầu như không được để ý như biến động. Nỗi sợ và các thiên kiến hành vi làm méo mó khả năng phán đoán: biến động giảm giá khiến một cổ phiếu có vẻ rất rủi ro, trong khi biến động tăng giá lại bị bỏ qua.

Bài kiểm tra 10 ngày

J.P. Morgan Asset Management đã tính toán cho một câu hỏi đơn giản: 10,000 đô la trong S&P 500 sẽ ra sao nếu số tiền đó vắng mặt đúng những ngày tốt nhất? Khoảng thời gian từ ngày 3 tháng 1 năm 2005 đến ngày 31 tháng 12 năm 2024, khoảng 5,000 ngày giao dịch, với cổ tức tái đầu tư và chưa trừ phí và thuế. Để yên suốt 20 năm, 10,000 đô la tăng thành 71,750 đô la, lợi nhuận 10.4% một năm. Chỉ bỏ lỡ 10 ngày tốt nhất, cùng số tiền đó chỉ còn 32,871 đô la, lợi nhuận 6.1% — chưa tới một nửa.

Mỗi nhóm ngày bỏ lỡ thêm lại cắt sâu hơn. Bỏ lỡ 20 ngày tốt nhất còn 19,724 đô la, lợi nhuận 3.5%. Bỏ lỡ 30 ngày tốt nhất còn 12,948 đô la, lợi nhuận 1.3%. Bỏ lỡ 40 ngày tốt nhất còn 8,905 đô la, lợi nhuận âm 0.6% một năm — ít hơn 10,000 đô la ban đầu. Bỏ lỡ 60 ngày tốt nhất còn 4,712 đô la, lợi nhuận âm 3.7% một năm. 10 ngày trong 20 năm tốn 38,879 đô la.

Phép tính này nhìn lại quá khứ: những ngày tốt nhất chỉ thấy được sau khi mọi chuyện đã xảy ra, và những ngày bỏ lỡ được tính là không sinh lời gì, như thể tiền nằm im trong tiền mặt không lãi. Phí và thuế chưa được tính. Các con số cho thấy bao nhiêu phần của kết quả 20 năm nằm trong một nắm ngày.

Bài kiểm tra 20 năm qua sáu con sốNguồn: CNBC
  • Đầu tư đủ 20 năm71,750 đô la
  • Bỏ lỡ 10 ngày tốt nhất32,871 đô la
  • Bỏ lỡ 20 ngày tốt nhất19,724 đô la
  • Bỏ lỡ 30 ngày tốt nhất12,948 đô la
  • Bỏ lỡ 40 ngày tốt nhất8,905 đô la
  • Bỏ lỡ 60 ngày tốt nhất4,712 đô la

Những ngày tốt nhất ẩn ngay cạnh những ngày tệ nhất

Điều khó chịu là những ngày tốt nhất nằm ở đâu. 7 trong số 10 ngày tốt nhất của thị trường đến trong vòng hai tuần sau 10 ngày tệ nhất. Năm 2020, ngày tệ thứ hai trong năm đến vào ngày 12 tháng 3, lúc đại dịch Covid bắt đầu. Ngày hôm sau mang đến ngày tốt thứ hai trong năm. Những ngày tăng mạnh nhất thường đến khi nỗi sợ lên cao nhất, trong cùng những tuần với những cú rơi tệ nhất.

Tuần kết thúc ngày 13 tháng 11 năm 2026 cho thấy cùng một kiểu mẫu ở quy mô nhỏ. Nvidia giảm 12.8% trong tuần, tuần tệ nhất kể từ tháng 4 năm 2025 và là tuần giảm thứ 6 liên tiếp, trong khi S&P 500 tăng 2.5% trong cùng tuần. Một tuần như thế là lúc cảm giác muốn rút ra mạnh nhất — và theo logic của nghiên cứu, cũng là lúc rút ra tốn kém nhất.

Tránh được những ngày tệ nhất mà vẫn giữ được những ngày tốt nhất thì cần biết trước cả hai, rồi đưa tiền trở lại vào sáng hôm sau. Những ngày tốt nhất tụ lại quá sát quanh những ngày tệ nhất, nên tránh những cú rơi cũng có nghĩa là ngồi ngoài những đợt tăng.

Cây sồi đơn độc đứng vững trên đồi lúc hoàng hôn khi mây bão tan ra xung quanh
Hình minh họa do AI tạo, không phải ảnh thật.

Khoảng cách xuất hiện trong tài khoản thật

Cùng một kiểu mẫu xuất hiện trong những gì nhà đầu tư thực sự đạt được, không chỉ trong 10,000 đô la giả định. Nghiên cứu Mind the Gap 2026 của Morningstar ước tính rằng mỗi đô la trung bình trong các quỹ tương hỗ và quỹ ETF tại Mỹ đạt 8.7% một năm trong 10 năm kết thúc ngày 31 tháng 12 năm 2025. Bản thân các quỹ đạt 9.9% một năm. Khoảng cách 1.2 điểm phần trăm, mà Morningstar cho là do thời điểm và quy mô mua bán của nhà đầu tư, cộng lại thành khoảng 3.8 nghìn tỷ đô la của cải bị bỏ lỡ, so với kết quả nắm giữ giả định gần 35 nghìn tỷ đô la.

Các quỹ cổ phiếu tại Mỹ kể cùng một câu chuyện ở quy mô nhỏ hơn: mỗi đô la trung bình trong các quỹ cổ phiếu đạt 12.8% một năm, so với 13.3% của các quỹ, khoảng cách 0.5 điểm phần trăm. Khoảng cách này không phải do hiệu quả của các quỹ. Nó nằm ở thời điểm tiền ra vào — chính thời điểm mà nghiên cứu của J.P. Morgan định giá ở mức 38,879 đô la cho 10 ngày bỏ lỡ.

Biến động là cái giá của hành trình. Rủi ro là tiền có quay lại hay không. Nghiên cứu không nói đợt giảm tiếp theo kết thúc nhanh, hay bất kỳ cổ phiếu nào sẽ làm gì tiếp theo. Nghiên cứu nói rằng những ngày làm nên kết quả 20 năm chỉ là một nắm, chúng đến ngay cạnh những ngày tệ nhất, và chỉ dành cho số tiền ở lại qua cơn sợ hãi. Phân biệt biến động với rủi ro không xóa đi cảm giác khó chịu của một thị trường đang rơi. Nó ngăn cảm giác khó chịu đó trở thành một quyết định. Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư.

Nguồn

Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Số liệu tính tới thời điểm đăng ở trên, lấy từ các nguồn có dẫn link; thị trường thay đổi nhanh. Genexus Alpha không phải cố vấn đầu tư hay môi giới đăng ký.