Lạm phát và nợ: khi giá tăng làm khoản nợ nhỏ lại

Năm 2022, lạm phát Mỹ lên tới 9.1% trong khi lãi suất vay mua nhà 30 năm trung bình năm trước chỉ 2.96%. Khoảng cách đó khiến người vay trả nợ bằng đồng tiền mất giá — còn người giữ tiền mặt nhìn tiền mất giá trị.

Hình minh họa AI cho bài tin này: Lạm phát và nợ: khi giá tăng làm khoản nợ nhỏ lại
Hình minh họa do AI tạo, không phải ảnh thật.

Bản dịch từ bài tiếng Anh. Nếu có khác biệt, bản tiếng Anh là bản chuẩn.

Cùng một cơn lạm phát, hai câu chuyện trái ngược

Năm 2021, một người mua nhà khóa lãi suất cố định 30 năm ở mức trung bình của năm là 2.96% — mức trung bình năm thấp nhất trong lịch sử khảo sát của Freddie Mac, với lãi suất hàng tuần không bao giờ vượt quá 3.18% trong cả năm và chạm mức thấp kỷ lục 2.65% vào ngày 7 tháng 1 năm 2021. Trong khi đó, một người tiết kiệm giữ tiền mặt. Rồi giá cả bùng lên: giá tiêu dùng tăng 9.1% trong 12 tháng tính đến tháng 6 năm 2022, mức tăng 12 tháng lớn nhất kể từ tháng 11 năm 1981, theo Cục Thống kê Lao động Mỹ. Cùng một cơn lạm phát ập vào cả hai người — và giúp người này trong khi làm hại người kia.

Khác biệt đó không phải là may mắn. Nó nằm ở loại lãi suất mà mỗi người nắm giữ. Người vay đã khóa một lãi suất danh nghĩa cố định; người tiết kiệm giữ tiền mặt gần như không sinh lời. Lạm phát không đối xử với họ như nhau, và lý do nằm ở một con số duy nhất mà hầu hết mọi người không bao giờ để ý: lãi suất thực.

Lãi suất thực: con số quan trọng

Lãi suất danh nghĩa là con số ghi trên hợp đồng. Lãi suất thực là chi phí sau khi trừ lạm phát, và Investopedia đưa ra công thức rất rõ: lãi suất thực bằng lãi suất danh nghĩa trừ đi tỷ lệ lạm phát. Một trái phiếu trả lãi 3% trong khi lạm phát là 4% có lãi suất thực là -1% — sức mua của người cho vay giảm dù tiền lãi vẫn được trả đủ.

Áp dụng công thức đó cho khoản vay mua nhà năm 2021. Người vay trả 2.96% trong khi giá tăng 9.1% phải đối mặt với lãi suất thực khoảng -6.1%. Mỗi năm, người vay trả lại bằng những đồng đô la mua được ít hơn những đồng đô la đã vay. Tiền mặt hoạt động theo chiều ngược lại: một giỏ hàng giá $10,000 vào tháng 6 năm 2021 có giá $10,910 một năm sau, nên $10,000 giữ bằng tiền mặt chỉ mua được những gì $9,166 mua được một năm trước. Người vay và người tiết kiệm đứng ở hai phía đối diện của cùng một phép tính.

Năm 2022: lãi suất thực âm sâu

Đợt tăng không kéo dài ở mức cao nhất — lạm phát giảm xuống 6.5% vào tháng 12 năm 2022, và mức trung bình cả năm là 8.0% — nhưng ngay cả những con số đã hạ nhiệt vẫn khiến lãi suất thực âm sâu với bất kỳ ai đã khóa lãi suất cố định thấp vào năm 2021. Đó là sức mạnh thầm lặng của nợ lãi suất cố định: lãi suất danh nghĩa được đóng băng lúc ký hợp đồng, và lạm phát làm phần còn lại. Khoản nợ không nhỏ đi tính bằng đô la; nó nhỏ đi tính bằng những gì số đô la đó mua được.

Chiều ngược lại cũng quan trọng không kém. Người vay mới trong năm 2022 phải đối mặt với lãi suất cao hơn, và bất kỳ ai có khoản vay lãi suất thả nổi đều thấy lãi suất điều chỉnh tăng lên khi Fed thắt chặt. Lạm phát chỉ làm nhẹ đi khoản nợ mà lãi suất đã cố định. Nợ lãi suất thả nổi truyền thẳng mức tăng qua, nên cùng một cơn lạm phát vừa giảm gánh nặng cho người vay này lại làm tăng hóa đơn hàng tháng của người vay khác.

Lạm phát và chi phí vay, 2021-2022Nguồn: BLS, FRED, Federal Reserve
  • Lạm phát Mỹ, 12 tháng tính đến tháng 6 năm 20229.1%
  • Lạm phát Mỹ, tháng 12 năm 20226.5%
  • Lãi suất vay mua nhà 30 năm, trung bình năm 20212.96%
  • Lãi suất thực của khoản vay đó lúc lạm phát đỉnhKhoảng -6.1%
  • Lãi suất mục tiêu của Fed, tháng 12 năm 20224.25% đến 4.50%
  • Lãi suất vay mua nhà 30 năm, trung bình năm 20225.34%
Cận cảnh chồng tiền xu bên cạnh chìa khóa nhà trên bàn gỗ tối
Hình minh họa do AI tạo, không phải ảnh thật.

Cú đảo chiều, và bài học

Cửa sổ đó đóng lại rất nhanh. Cục Dự trữ Liên bang nâng lãi suất mục tiêu lên 4.25% đến 4.50% vào tháng 12 năm 2022, sau khi nâng tổng cộng 425 điểm cơ bản trong năm. Lãi suất vay mua nhà 30 năm trung bình tăng lên 5.34% trong năm 2022 — cao hơn 2.38 điểm so với mức trung bình năm 2021 — và lên 6.81% trong năm 2023. Người vay chờ đợi phải trả đắt hơn nhiều cho cùng một khoản vay, và người tiết kiệm cuối cùng cũng nhận được lãi suất danh nghĩa cao hơn trên tiền mặt.

Bài học không phải là lạm phát tốt cho người vay — mà là loại lãi suất quyết định lạm phát giúp ai. Trước khi đánh giá lạm phát làm gì với một khoản vay, hãy hỏi một câu: lãi suất cố định hay thả nổi? Lãi suất cố định biến lạm phát cao thành gánh nặng thực nhỏ hơn; lãi suất thả nổi biến nó thành hóa đơn lớn hơn. Và tiền mặt, thứ tưởng như an toàn vì con số không bao giờ giảm, lại là tài sản mà lạm phát âm thầm đánh thuế mỗi năm. Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư.

Nguồn

Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Số liệu tính tới thời điểm đăng ở trên, lấy từ các nguồn có dẫn link; thị trường thay đổi nhanh. Genexus Alpha không phải cố vấn đầu tư hay môi giới đăng ký.