Rủi ro và biến động: bài kiểm tra năm 2022
Biến động là mức giá dao động; rủi ro là khả năng tiền không bao giờ quay lại. S&P 500 giảm 25.4% năm 2022 rồi lập kỷ lục mới vào tháng 1 năm 2024 — trong khi cổ phiếu Enron rơi xuống 0.26 đô la và ở yên đó.
Bản dịch từ bài tiếng Anh. Nếu có khác biệt, bản tiếng Anh là bản chuẩn.
Hai từ khác nhau cho hai thứ khác nhau
Rủi ro và biến động nghe như từ đồng nghĩa, và hầu hết nhà đầu tư vẫn dùng chúng như vậy. Chúng không giống nhau, và nhầm lẫn hai khái niệm này là cách một đợt giảm bình thường của thị trường biến thành một quyết định tốn kém. Sự khác biệt rất đơn giản khi nói ra. Rủi ro là khả năng mất mát — tiền có quay lại hay không. Biến động là mức giá dao động quanh giá trị trung bình trong lúc câu hỏi đó vẫn còn bỏ ngỏ.
Bài viết của Nasdaq, nơi đầu tiên vạch ra ranh giới này, diễn đạt bằng định nghĩa từ điển. Rủi ro được định nghĩa là "khả năng mất mát hoặc tổn thương", và nó tập trung vào kết quả: khoản đầu tư có mất tiền vĩnh viễn hay không. Biến động được định nghĩa là "xu hướng thay đổi nhanh chóng và khó lường", và nó hoàn toàn không tập trung vào kết quả. Thước đo phổ biến nhất của biến động là độ lệch chuẩn, lấy mức dao động so với giá trung bình và chuẩn hóa thành các đơn vị có thể so sánh. Như bài viết nói, "Biến động chỉ là nhiễu, còn rủi ro mới là thứ đáng chú ý."
Nassim Taleb, tác giả của Thiên nga đen và Antifragile, đã cảnh báo về chính sự nhầm lẫn này: "Đừng bao giờ nghĩ thiếu biến động là ổn định; đừng bao giờ nhầm lẫn thiếu biến động với sự ổn định." Một thị trường yên ắng có thể che giấu rủi ro thật, và một thị trường dữ dội có thể chẳng chứa rủi ro nào. Sự nhầm lẫn này cũng mang tính cảm xúc: một cú rơi mạnh tạo cảm giác như rủi ro, trong khi một cú tăng mạnh hầu như không được để ý như biến động. Bài viết của Nasdaq lưu ý rằng nỗi sợ và các thiên kiến hành vi làm méo mó khả năng phán đoán — biến động giảm giá khiến một cổ phiếu có vẻ rất rủi ro, trong khi biến động tăng giá lại bị bỏ qua.
Bài kiểm tra năm 2022
Bài kiểm tra rõ ràng nhất gần đây về sự khác biệt này là thị trường giá xuống năm 2022. S&P 500 đóng cửa ở mức kỷ lục 4,796.56 vào ngày 3 tháng 1 năm 2022. Đến ngày 12 tháng 10 năm 2022, chỉ số đóng cửa ở mức 3,577.03 — giảm 25.4% trong 282 ngày. Lạm phát đang ở mức cao nhất trong bốn thập kỷ, và Cục Dự trữ Liên bang đã tăng lãi suất 11 lần bắt đầu từ tháng 3 năm 2022. Tính cả năm dương lịch, chỉ số kết thúc năm giảm khoảng 19%, năm tồi tệ nhất kể từ năm 2008.
Người nào theo dõi danh mục năm đó cũng cảm nhận khoản lỗ là thật. Chỉ số đã mất một phần tư giá trị, và các tiêu đề không đưa ra ngày nào cho sự phục hồi. Nhưng khoản lỗ chỉ trở thành vĩnh viễn với những nhà đầu tư đã bán ở đáy, hoặc những người cần tiền mặt khi giá đang xuống. Với bản thân chỉ số, cú rơi đó chỉ là biến động: vào ngày 19 tháng 1 năm 2024, S&P 500 đóng cửa ở mức 4,839.81, một kỷ lục mới — cao hơn đáy tháng 10 năm 2022 tới 35.3% và cao hơn đỉnh cũ 0.90%, sau 464 ngày kể từ đáy.
- Mức đóng cửa kỷ lục của S&P 500, ngày 3 tháng 1 năm 20224,796.56
- Mức đóng cửa thấp nhất của S&P 500, ngày 12 tháng 10 năm 20223,577.03
- Mức giảm từ đỉnh xuống đáy-25.4%
- Từ đỉnh xuống đáy282 ngày
- Mức đóng cửa kỷ lục mới, ngày 19 tháng 1 năm 20244,839.81
Khi cú rơi trở thành vĩnh viễn
Ngược lại, một cú rơi không bao giờ quay lại. Enron là một công ty năng lượng và thương mại lớn, và cổ phiếu của hãng đạt 90.75 đô la vào năm 2000. Đến khi hãng tuyên bố phá sản vào ngày 2 tháng 12 năm 2001, sau khi các thủ thuật kế toán che giấu những khoản lỗ lớn, cổ phiếu chỉ còn giao dịch ở mức 0.26 đô la. Giá trị của công ty không dao động quanh mức trung bình — nó đã biến mất.
Phá sản là nơi ranh giới giữa biến động và rủi ro trở thành luật pháp. Khi một công ty sụp đổ, tài sản của nó được bán đi và tiền thu về trả cho các chủ nợ trước — ngân hàng, trái chủ và cổ đông ưu đãi. Chỉ khi các bên đó được trả đủ, cổ đông phổ thông mới nhận được phần còn lại, và nếu không còn gì, cổ phiếu có giá trị bằng không. Giá cổ phiếu rơi xuống mức không đồng nghĩa nhà đầu tư mất toàn bộ khoản đầu tư: lợi nhuận âm 100%. Các cổ đông của Enron không đối mặt với biến động. Họ đối mặt với rủi ro, và nó đã đến trọn vẹn.
Nên nhìn vào đâu thay vì giá
Câu hỏi thực tế không phải là giá đã dao động bao nhiêu, mà là cú rơi đó còn có thể làm gì. Ba điểm kiểm tra phân biệt biến động với rủi ro. Thứ nhất, doanh nghiệp hoặc chỉ số có sống sót được không — cú rơi nói về giá, hay về một công ty không còn trả được nợ? Thứ hai, tiền cần dùng khi nào — cú rơi chỉ khóa chặt khoản lỗ nếu tiền phải rút ra trong lúc giá đang xuống. Thứ ba, vị thế là một công ty duy nhất, hay một danh mục rộng mà một thất bại không thể xóa sạch mọi thứ?
Bài viết của Nasdaq kết thúc bằng chính lời khuyên mà nó mở đầu: "Ở lại với thị trường qua biến động và quản lý rủi ro là chìa khóa để đạt kết quả tốt trong dài hạn." Biến động là cái giá của hành trình — S&P 500 giảm 25.4% rồi lập kỷ lục mới vào tháng 1 năm 2024. Rủi ro là tiền có quay lại hay không. Phân biệt hai thứ không xóa đi cảm giác khó chịu của một thị trường đang rơi. Nó ngăn cảm giác khó chịu đó trở thành một quyết định. Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư.
