Lãi kép: thang nhân đôi — và khoản phí leo cùng bạn
Ở mức giả định ổn định 7%, 10,000 đô la nhân đôi khoảng mỗi 10 năm: 20,000 đô la, rồi 40,000 đô la, rồi 76,123 đô la sau 30 năm. Phí 1% mỗi năm lấy đi khoảng một phần tư số dư cuối.

Bản dịch từ bài tiếng Anh. Nếu có khác biệt, bản tiếng Anh là bản chuẩn.
Một quy tắc, ba lần nhân đôi
Quy tắc 72 là cách đơn giản nhất để nhìn lãi kép: lấy 72 chia cho lợi suất hàng năm là ra khoảng bao nhiêu năm thì tiền nhân đôi. Ở mức giả định ổn định 7% một năm, 72 chia cho 7 là khoảng 10.3 năm cho mỗi lần nhân đôi — con số chính xác là 10.24 năm, nên quy tắc này đủ gần để nhẩm trong đầu. Ví dụ của Investopedia làm cái thang cụ thể hơn: 1,000 đô la ở mức 8% thành 2,000 đô la sau khoảng 9 năm, 4,000 đô la sau khoảng 18 năm và 8,000 đô la sau khoảng 27 năm.
Chạy cùng cái thang đó với 10,000 đô la ở mức giả định ổn định 7%. Sau khoảng 10 năm, nó thành khoảng 20,075 đô la. Sau khoảng 20 năm, khoảng 40,300 đô la. Sau khoảng 31 năm, khoảng 80,902 đô la — và đúng 30 năm thì nó ở mức 76,123 đô la, vừa chưa tới lần nhân đôi thứ ba. Nhìn xem mỗi bậc cộng thêm bao nhiêu: lần nhân đôi đầu cộng khoảng 10,000 đô la, lần thứ hai cộng khoảng 20,000 đô la, lần thứ ba cộng khoảng 40,600 đô la. Chỉ riêng lần nhân đôi cuối đã cộng thêm nhiều hơn hai lần đầu cộng lại. Đó là hình dạng của lãi kép: lúc đầu chậm, rồi mức tăng trưởng bắt đầu tăng nhanh hơn cả số tiền ban đầu.
Khoản phí 1% leo thang cùng bạn
Phí cũng cộng dồn y như lợi nhuận — chỉ là nó làm việc chống lại bạn. Lấy cùng 10,000 đô la ở cùng mức giả định ổn định 7%, nhưng trừ đi phí 1% mỗi năm, chỉ còn 6% ròng một năm. Sau 30 năm, số dư là 57,435 đô la thay vì 76,123 đô la. Khoản phí đã lấy đi 18,688 đô la — khoảng một phần tư số tiền lẽ ra có được. Một điểm phần trăm nghe có vẻ nhỏ; trong ba thập kỷ, nó ăn mất một phần tư cái thang.
Investopedia nói cùng ý đó sắc hơn: một quỹ thu phí 3% mỗi năm sẽ cắt đôi tiền gốc sau khoảng 24 năm, theo Quy tắc 72 (72 chia cho 3). Khoản phí không cắt một lát cố định một lần — nó cắt một lát mỗi năm, và mỗi lát đó là một lát không bao giờ được cộng dồn. Vì vậy, chính bài viết dạy cái thang nhân đôi cũng cảnh báo rằng chi phí là lực kéo lặng lẽ nhất lên nó: lợi suất bạn giữ được mới là lợi suất nhân đôi.
- Ban đầu$10,000
- Sau ~10 năm (nhân đôi lần đầu)Khoảng $20,075 — cộng thêm ~$10,000
- Sau ~20 năm (nhân đôi lần hai)Khoảng $40,300 — cộng thêm ~$20,000
- Sau 30 năm$76,123 — lần nhân đôi thứ ba sẽ cộng thêm ~$40,600
- Cùng $10,000 với phí 1% mỗi năm$57,435 sau 30 năm — phí lấy đi $18,688
- Nợ thẻ 12% nhân đôi sauKhoảng 6 năm; lạm phát 6% làm sức mua giảm một nửa sau ~12 năm
Cùng phép toán theo chiều ngược lại: nợ và lạm phát
Quy tắc 72 không quan tâm con số đang làm việc cho bạn hay chống lại bạn. Dư nợ thẻ tín dụng ở mức 12% nhân đôi sau khoảng 6 năm (72 chia cho 12); ở mức 20% thì nhân đôi sau khoảng 3.6 năm. Hướng dẫn tiết kiệm và đầu tư của SEC ghi rằng hầu hết thẻ tín dụng tính lãi 18% trở lên nếu dư nợ không được trả hết mỗi tháng, và lời khuyên của họ rất thẳng: trả hết nợ lãi cao trước khi đầu tư, vì gần như không có khoản đầu tư nào sinh lợi đủ đều để theo kịp mức phí 18%. Nợ là lãi kép với dấu đổi ngược — số dư tăng lên trong lúc bạn ngủ, và các lần nhân đôi chất chồng nhanh không kém.
Lạm phát chơi cùng trò đó với sức mua. Ở mức lạm phát 6%, những gì tiền của bạn mua được giảm một nửa sau khoảng 12 năm (72 chia cho 6). Cái thang, khoản phí, dư nợ thẻ và mặt bằng giá đều là cùng một công thức khoác những bộ áo khác nhau: một tỷ lệ ổn định, áp dụng lặp đi lặp lại, biến những khác biệt nhỏ mỗi năm thành khoảng cách khổng lồ trong dài hạn.

Cái thang thực sự thưởng cho điều gì
Ba điều quyết định bạn kết thúc ở đâu trên cái thang: tiền ở trong bao lâu, bạn giữ lại bao nhiêu lợi suất sau phí, và liệu có khoản nợ lãi cao nào đang cộng dồn chống lại bạn cùng lúc hay không. Ví dụ nhỏ của chính SEC cho thấy điểm đầu tiên bằng tiền lẻ: 365 đô la tiết kiệm trong một năm — một đô la mỗi ngày tiền cà phê — ở mức 5% tăng lên 1,577.50 đô la sau 30 năm, mà không thêm đồng nào sau năm đầu tiên đó. Thời gian làm phần việc nặng; các bậc sau của cái thang làm phần lớn công việc.
Và những lưu ý thường lệ vẫn đúng. Mức 7% ổn định mỗi năm không tồn tại trong thực tế — thị trường biến động, lạm phát bào mòn sức mua, và các con số ở đây chỉ là lăng kính để thấy thời gian, phí và nợ định hình kết quả ra sao, không phải dự báo khoản đầu tư thực tế nào sinh lợi bao nhiêu. Điều lăng kính cho thấy rất đơn giản: các lần nhân đôi càng về sau càng lớn, nên những năm cảm giác chậm nhất chính là những năm xây nên cái thang. Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư.



